Jón Hnefill Jakobsson

Líkt og milljónir um allan heim nýti ég óspart félagsleg tengslanet eins og Facebook. Ekki aðeins hef ég komist í betra samband við fjölskyldu og vini heldur hef ég kynnst fólki sem að vinnur í sama fagi og ég og þannig aukið það net úrræða sem að ég hef úr að spila.

Ég viðurkenni fúslega að ég flokkist líklegast sem andlitsskruddu fíkill; stöðu uppfærslur breytast oft á dag eftir atvikum, ég linka reglulega inn á myndbönd og fréttir af fréttasíðum, geri athugasemdir við stöðu uppfærslur annara, skoða spjallborð og umræðuþræði með reglulegu millibili og hef sett inn fleiri viðbætur á síðuna hjá mér en ég kæri mig um að muna eftir.

Reglulega klappa ég mér svo á öxlina og segi við sjálfan mig að þetta sé nú ekki svo slæmt, að minnsta kosti sé ég ekki að merkja við fólk á tengiliða listanum mínum í glósum eða senda út hundruði beiðna á hverjum degi vegna mafíu stríða, kappaksturleikja eða málstaða sem að spanna allt frá gróðurhúsaáhrifunum til réttinda sænskra ofurmódela (ég er þó langt frá því að gera lítið úr síðastnefnda málstaðnum sem að ég tel ákaflega mikilvægan og verið skammarlega illa sinnt).  Ég játa þó á mig að hafa tekið þó nokkur Facebook próf, þar á meðal til þess að finna út hvort að ég muni einhverntímann giftast en samkvæmt prófniðurstöðunum mun það aldrei gerast.  Mér til happs var auglýsing frá Ben & Jerry’s í dálknum á hægri hönd eftir að ég hafði fengið niðurstöðurnar í hendur svo að ég gat fundið sorgum mínum farveg með framandi ís bragðtegundum á meðan ég að horfði á Sex and the City.  Hver segir svo að Facebook sé ekki mannbætandi ?

Á meðan að ég lít á Facebook sem ágætis afþreyingu og skemmtilega leið til þess að halda sambandi við vini og vandamenn, eru þó aðrir sem að hafa áhyggjur af því að hæfni okkar til mannlegra samskipta sé í hættu.  Meðal þeirra er Susan Greenfield, sérfræðingur í taugavísindum við Oxford háskóla, sem að heldur því fram í viðtali við The Daily Mail að síður eins og Facebook, Twiter og Bebo stytti bæði einbeitingarhæfni, hvetji til þakklætis án umhugsunar og geri ungt fólk meira sjálfhverft.

Og skv. the Guirdian sagði hún á fundi með öldungadeild breska þingsins (oft á tíðum karlmenn í skrítnum fötum með hárkollur) að áhrif tengslaneta á borð við Facebook, MySpace og Twitter á börn væru m.a. að þau yrðu fráhverf innihaldsríkum samræðum og lengri tíma áhrifum þeirra.

Orðrétt segir Greenfield:

“My fear is that these technologies are infantilizing the brain into the state of small children, who are attracted by buzzing noises and bright lights, who have a small attention span, and who live for the moment”

Með öðrum orðum: Tæknin er að breyta okkur í smábörn og við munum búa yfir hræðilegum mannkostum eins og einbeitingarskorti, snertiþörf og óheilbrigðri Duran Duran aðdáun (það síðastnefnda gæti reyndar verið einskorðað við mína eigin barnæsku).

Hérna er hins vegar það sem að mig langar að vita: Hvernig er hægt að slá því föstu að upplifunin og lífsreynslan sem slík hafi engin áhrif til lengri tíma litið ? Er mannsheilinn svo þróaður, fullmótaður og fær um að halda stöðugri einbeitingu á eitthvað eitt viðfangsefni að vísindamenn geti séð inn í framtíðina og slegið því föstu að mannkynið eigi sér ekki viðreisnarvon þegar að kemur að mannlegum samskiptum ? Er ekki einnig hægt að færa rök fyrir því að tengslanet af þessu tagi eigi eftir að spila stærra hlutverk í daglegum samskiptum okkar ? Það stórt að félagsleg tengsl eigi eftir að aðlaga sig nokkuð auðveldlega að síbreytilegu umhverfi nútíma samfélags sem að reiðir sig í auknum mæli á tæknina til þess að auðvelda aðgegni að upplýsingum og samskiptum ?

Greenfield virðist vera ekki vera á sama máli:

“Real conversation in real time,” she declared, “may eventually give way to these sanitized and easier screen dialogues, in much the same way as killing, skinning, and butchering an animal to eat has been replaced by the convenience of packages of meat on the supermarket shelf.

Perhaps future generations will recoil with similar horror at the messiness, unpredictability, and immediate personal involvement of a three-dimensional, real-time interaction.”

Gallin við þessa líkingu er að þær kynslóðir sem að nú eru að koma fram hafa litla ef nokkra reynslu af því að drepa sér til matar og mér er til efs að nokkur taki því sem slæmum hlut að geta keypt sunnudagssteikina í kjötborðum matvöruverslanna og skellt henni beint í ofninn.  Ég hef a.m.k. ekki orðið var við það í samræðum við vini og vandamenn (eða í Facebook stöðu uppfærslum ef að því er að skipta) að kjötborðin séu almennt slæm þróun og að menn vilji miklu frekar keyra út fyrir bæjarmörkin með haglabyssu og veiða í matinn.

Kjarninn í greiningu Greenfield virðist vera eitthvað á þá leið að fullorðins lífstíll hennar, með sínum merkingarfullu samræðustílum sé góður en barnalegur Facebook lífstíll þinn sé slæmur.

En af hverju er þetta svo slæm þróun ? Af hverju eru upplifanir barna á samfélaginu settar í neikvætt samhengi ? Hvers vegna í ósköpunum er einlæg tjáning tilfinninga slæmur hlutur ? og hvers vegna þá að halda því fram að barndómurinn sé hamingjuríkasti tími lífsins ef að hann er svona hrikalega neikvæður og slæmur þegar að kemur að félagslegum samskiptum ?

Hvað er svona hræðilega rangt við að hafa barnslega hugsun ?

Börn hafa sannarlega ekki komið af stað stríðum, barist um völd, komið af stað peninga píramýdum eða skreytt gangstéttirnar niðrí miðbæ með matseðlinum frá Nonnabita með góðri hjálp frá áfengissafni nærliggjandi öldurhúsa.

Og það eru sannarlega ekki börn sem að hafa gert veröldina að þeim stað sem að hún er og þaðan af síður skapað slíkt ástand að það að lifa fyrir augnablikið er oft á tíðum eina haldreipið sem að kemur í veg fyrir að við hreinlega göngum af göflunum.

Það er svo kannski tákn um breytta tíma þegar að stjórnmálamenn nýta sér félagsleg tengslanet í ríkari mæli en nokkurn tímann áður til þess að ná til umbjóðenda sinna.

Þannig tilkynnti Dagur B. Eggertsson um það fyrst á Facebook að hann ætlaði að bjóða sig til varaformanns Samfylkingarinnar á komandi landsfundi, Claire McCaskill tilkynnti svotil um skipan Baracks Obama í embætti heilbrigðisráðherra áður en það varð opinbert og þingmenn á Bandaríkjaþingi virtust uppteknari af því að uppfæra Twitter stöður sínar en að fylgjast með ræðu Obama sl. þriðjudag.

Hugsanega munu Facebook, Twitter, MySpace, Bebo og vörumerkjasystkini þeirra breyta mannsheilanum varanlega.  En getum við virkilega aðeins ímyndað okkur að það sé til hins verra ?